Nedavno se upokojio Bjorn Andresen, u sedamdesetoj godini života. Glumac, koji je odigrao jednu jedinstvenu ulogu, po kojoj je poznat čitavom svijetu, kao androgini, pa i aseksualni dječak, koji podjeća, zaista, na anđela ili nekog antičkog heroja. Riječ je o ulozi u filmu ”Smrt u Veneciji”, rađenoj po istoimenoj noveli Tomasa Mana. Ovo Manovo djelo je jedno od najkontroverznijih književnih opusa do danas, a tek možemo zamisliti vrijeme kad je knjiga nastala, pa i kad se snimao pomenuti film. Radi se o tome da radnja knjige, pa i filma ima vrlo dvosmislen karakter, sa jedne strane dešava se opčinjenost kompozitora Gustava fon Ašenbaha dječakom neobične ljepote, koji predstavlja u stvari samog Mana, a događaj iz knjige i filma, zaista se dogodio, o čemu je svjedočila i Manova žena. Ne zna se smisao te opčinjenosti, da li se radi o homoerotskoj ili vančulnoj aseksualnoj privlačnosti, koja dječaka posmatra kao objekt umjetničke ljepote i pokušava da prodre u tajnu njenog stvaranja.
Bjorn Andresen je tvrdio da mu je ovaj film zapečatio karijeru, jer su temelji na koji ga je predstavio Lukino Viskonti, koji je sam bio gej, doveli do toga da su gledaoci zaključili da i Andresen ima homoseksualne sklonosti, a radilo se o šesnaestogodišnjem dječaku, sa početka sedamdesetih, gdje je homoseksualnost bila itekako tabu tema u mnogim državama, pa i u tadašnjoj SFRJ, čak i zabranjena, predstavljala je i krivično djelo. Uz to je meni Bjorn Andresen, izgledao još i mlađi nego što je stvarno imao godina, a reditelj grof Viskonti, koji je bio u zrelim godinama ga je navodno zbog potreba filma vodio u posjete gej klubovima, gdje je mladić bio na meti raznih seksualnih predatora, odraslih muškaraca. Sve ovo liči na ljubav kakva je postojala u antičkoj Grčkoj, a koja se nazivala pederastija, tj.između odraslih muškaraca i adoloscenata, kakav je bio Tadzio, kako se u filmu nazivao Andresen.
Interesentna je stvar da Tomas Man, koji je do ove mjere opisao svoje krajnje neobično iskustvo dvosmislene ,,zagledanosti” u nepoznatog dječaka, praktično odrekao svoga sina, takođe pisca, koji je u jednoj svojoj knjizi javno priznao svoju homoseksualnost.
U samom filmu mnogi glumci i ljudi koji su radili na njemu su bili homoseksualci, pa i sam Dirk Bogarde, koji je glumio kompozitora Gustava von Ašenbaha, a koja je neka subliminisana verzija kompozitora Gustava Malera, austrijskog kompozitora jevrejskog porijekla, koji je na prelazu iz devetnaestog u dvadeseti vijek bio najmlađi predsjednik Bečke filharmonije, i koji je došao na tu funkciju sa trideset osam godina, što je za brojne tadašnje posjetioce bilo šokantno, da neko tako mlad dođe na to važno mjesto. Nije se postavljalo pitanje jevrejske nacionalnosti kompozitora, jer je još trajalo ,,zlatno doba bečkog jevrejstva”, gdje su se Jevreji nalazili na čelu mnogih važnih institucija. Film je ispunjen u velikoj mjeri muzikom Malera, a sam Bogarde je našminkan tako da liči na njega.
Iako je Ašenbah odlučio bio da napusti Veneciju, sticajem više sile morao se vratiti. Njegova opčinjenost Tadziom je tolika da ostaje u Veneciji i nakon što u njoj izbije kolera od koje će preminuti. Opsjednutost kao da čak ima i religijski karakter, gdje ponavljanje imena dječaka i posmatranje njega kao žive statue kojoj se divi, liči na mantru, pa i idolopoklonstvo.
Iako se u filmu reditelj trudio da prikaže homoseksualnu opsjednutost Ašenbaha dječakom, može se razumijeti i kao opčinjenost kompozitora ljepotom, pri kojoj čovjek gubi razum. To je za većinu ljudi potpuno budalasto i ludo, pa čak i kao neka vrsta magijskog dejstva, ali može se posmatrati i u vidu manifestacije opčinjenosti ljudi, koji su imali viziju anđela. Anđeli su aseksualna bića, u službi Boga, ali i oni mogu biti u službi požude, slično dvojici anđela, javljenih u ljudskom obliku, koji su bili gosti pravednog Lota, ali zato su žitelji Sodome, gdje je pomenuti živio, poludjeli od žudnje prema njima, da se ispred Lotove kuće okupilo i staro i mlado da bi ,,poznali” te neznance. U ovom slučaju riječ ,,poznati” označava seksualno opštenje sa nekom osobom. Tomas Man se vješto igra sa čulnim i vančulnim, sa sodomskim i sinajskim. Miješaju se i blisko dodiruju dvije krajnosti angeoska aseksualnost i antička požuda prema lijepim dječacima.
Film je na Kanskom festivalu dobio prestižnu nagradu. Baka dječaka Bjorna Andresena je bila oduševljena, dok je on zbog pomenutih iskustava dobio odbojnost prema svemu, iako je svuda bio u žiži javnosti – i sam ga je Lukino Viskonti u javnosti nazvao ,,naljepšim dječakom na svijetu”. Sam Lukino Viskonti potiče iz grofovske bogate italijanske porodice, koja je vjekovima imala prestižan status. Komunisti bi rekli za Viskontijevo porijeklo i njegovu seksualnu orijentaciju, da je to sve ostatak trule aristokratije, buržoazije i tadašnjeg kapitalizma zapadnih društava. Pa i ovaj film, ali i knjigu bi možda slično ocijenili, a možda neki i jesu.
Nakon svega Bjorn Andresen se okrenuo muzici. Čak je bio i predavač na univerzitetu, studenti su bili oduševljeni sa njim, ne znajući, interesantno, za njegovu ulogu Tadzia u ” Smrti u Veneciji”. Još kao dječak doživio je tragediju, kada mu je sa deset godina umrla majka, a brigu o njemu je preuzela baka, koja ga je inspirisala i podržavala da se bavi glumom i manekenstvom. 2021. godine snimljen je film o njemu pod nazivom ”Najljepši dječak na svijetu”.
Ova nevoljena uloga ga je pratila maltene čitav život. Čak je i jedna spisateljica uzela za naslovnu stranu svoje knjige njegov lik Tadzia iz ”Smrti u Veneciji”, nakon čega se Andresen strašno naljutio i žalio.
Bio je oženjen sa pjesnikinjom Suzan Roman sa kojom ima jedno dijete.
Iako je glumu svjesno zapustio, interesantna je njegova uloga u horor filmu pred kraj života. U neobičnom hororu “Festival straha” (Midsommar) pojavio se u ulozi starca po imenu Stan. U toj potresnoj sceni prikazan je ritual paganskog kulta: članovi koji napune sedamdeset i dvije godine penju se na visoku stijenu i skaču naglavačke na kamenje. Njegov lik preživi pad, ali ga potom zajednica odmah ubija. Malo ko je prepoznao da je taj ispijeni, sjedokosi starac zapravo on, nekadašnji “najlepši dječak na svijetu”.
Život Bjorna Andresena je ličio na anđela, koji je svjesno odbacio svoja krila ili sirene, koja je zbog ljubavi postala žena, ali se pri tom razočarala.
Nadamo se da je,,najljepši dječak na svijetu”, konačno pronašao svoj toliko traženi mir.
Miloš Lalatović
