Jasan Pogled
S jeseni 1993. Miroslav Karaulac, najbolji jugoslovenski tumač Andrića, mladog Iva Andrića, doneo mi je rukopis Kišove pesme Ja odavno senka i slušam Karaulčev komentar kako su on i Kiš tražili načina da od jezika iznude da kaže više nego što obično kazuje. Džezirali na razne književne žanrove. Najradije u […]
Mi smo egzotizam, mi smo politički skandal, mi smo, u najboljem slučaju, lepe uspomene sa Marne i savest starih poilus d’Orient i članova pokreta otpora. Mi smo, uz to, još i lepi sunčevi zalasci na jadranskoj obali, blaga turistička sećanja na lepe i spokojne sunčeve zalaske na Jadranu… uspomene zalivene […]
Izdanje “Pesme” Endrea Adija u okviru čuvene biblioteke “Reč i misao” (knjiga 114, izdavač Rad, Beograd) iz 1964. godine predstavlja antologijski izbor lirike ovog mađarskog pesnika, koji je preveo i priredio Danilo Kiš. Ova džepna knjiga iz 1964. sa mekim povezom donela je srpskoj publici autentičan ton Adijeve poezije, prepoznatljiv […]
Taj Jugosloven je bio veliki pisac Austrougarske, bard njenih ljudskih ruševina, njihovog tragičnog i zlokobnog postscriptuma, u kome je rođen. Slavna Mitteleuropa – alias srednjeistočna Evropa ili još preciznije, zapadna Azija – prve polovine XX veka, posebno dvadesetih i tridesetih godina za Kiša je bila ono što je za Vilijema […]
(Mark Tompson: Izvod iz knjige rođenih, preveo sa engleskog Muharem Bazdulj, Clio, Beograd, 2014) Želeći da utvrdi razloge za odsutnost Danila Kiša iz angloameričke književnosti, uprkos afirmativnim sudovima Suzan Sontag, Nadin Gordimer, Josifa Brodskog, Salmana Ruždija i Milana Kundere, ali i da razume motive zbog kojih se njegova ovdašnja slava i […]
Elektra je nastala 1968, u drugoj godini BITEF-a, kada je Beograd bio neprikosnoveno svetsko pozorišno središte. Ona se može smatrati nekom vrstom Kišovog hommage-a umetnosti koja je tih godina sabirala u sebi, kao u kakvoj žiži, velik deo energije pobune u čijem se znaku završava šesta decenija. Što se tiče […]
U rujnu 1980. godine postao sam brucoš Ljubljanskog sveučilišta. Kao redovno upisani student, na Odjelu komparativne književnosti i književne teorije, stigao sam na prvo predavanje. U jednoj od dviju najvećih predavaonica Filozofskog fakulteta, koje su se nadvile nad Aškerčevu cestu, potražio sam mjesto među brojnim studenticama i — vrlo rijetkim […]
U naslovima dvije knjige pripovijedaka, Grobnica za Borisa Davidoviča i Enciklopedija mrtvih, dominiraju simboli smrti. Riječi „grobnica” i „mrtvi”, naslovom, kao početkom, uvode čitaoca u temu egzistencije ili u dijalog s književnim svijetom ljudske istorije. Ciklus povijesti i priča u obje knjige estetski sintetizuju temu čovjeka i ljudskih sudbina. U […]
Kritičarski tekstovi u opusu Danila Kiša sasvim su uzgredni i uglavnom impresionističkog karaktera (na primer, o poeziji Marije Čudine, o slikama Slobodane Matić i Veličkovićevim Trkačima). Pravom književnom kritikom možemo smatrati tek završno poglavlje Časa anatomije — „Dupli gulaš Branimira Šćepanovića” — kako zbog ambiciozne piščeve zamisli (to je čitava […]
(Homo po-eticus u Peščaniku Danila Kiša) „Citat nije ispis. Citat je cvrčak.Njegovo je svojstvo da nikada ne zaćuti.“ Osip Mandeljštam 1. Najveći broj intervjua Danila Kiša odnosi se na njegov roman Peščanik. Za takvu receptivnu „tvrđavu“ pisac je morao računati na mali broj pravih čitalaca i bilo bi ih još […]