Izdanje “Pesme” Endrea Adija u okviru čuvene biblioteke “Reč i misao” (knjiga 114, izdavač Rad, Beograd) iz 1964. godine predstavlja antologijski izbor lirike ovog mađarskog pesnika, koji je preveo i priredio Danilo Kiš.
Ova džepna knjiga iz 1964. sa mekim povezom donela je srpskoj publici autentičan ton Adijeve poezije, prepoznatljiv po modernizmu, subjektivnosti i snažnim emocijama.
Rođak smrti
Ja sam rođak smrti.
Volim ljubavi koje ginu
I da poljubim svakog ko odlazi
U daljinu.
Volim bolesne ruže,
Žene kad od čežnje venu,
Volim sumornu, tmurnu
Maglu jesenju.
Volim kucanje tužnih satova,
Njihov samrtni, preteći krik:
Velike Smrti, svete Smrti
Nestalni lik.
Volim one koji putuju,
Koji plaču i bude se bez volje,
U hladnoj zori, pod injem
Sleđeno polje.
Volim umorno odricanje,
Plač bez suza, mir i odmorišta,
Mudraca, pesnika i bolesnika
Utočišta.
Volim onog ko se obmanuo,
Ko je posrnuo, pao i kleo,
Koji ne veruje, koji je tužan:
Svet ovaj ceo.
Ja sam rođak smrti.
Volim ljubavi koje ginu
I da poljubim svakog ko odlazi
U daljinu.
(1907)
Naricati, naricati, naricati
Čekati, dok ponoćni zvon tinja,
Da se donese crna škrinja.
Ne pitati zbog kog je patnja,
Zvoniti dok ne mine pratnja.
Pod baldahinom i crnim velom
Nositi raspelo belo, pred opelom.
Pod teškim srebrom pognuti pleća,
Daviti se u dimu sveća.
S tamnim senama u boj stati
I tihe psalme zapevati.
Slušati orgulje pečalne
I zvona posmrtnih ječanje.
Kročiti preko zeva grobova
U pratnji slugu, božjih robova.
Mrznuti u začaranoj noći,
Gledati tuđeg mrtvaca u oči.
Drhtati na mesečini kobnoj,
Uzdisati na humci grobnoj.
Poreći prošlost, jecajući,
Zamađijano, klecajući.
Oprostiti svakom. Pokajnički
Grliti sanduk, očajnički.
Testament strašni sricati,
i naricati, naricati, naricati.
Endre Adi
Endre Adi je rođen 22. novembra 1877. godine u Ermindsentu (danas Adifalva) u Rumuniji. Potomak je stare erdeljske plemićke porodice. Pohađao je Kalvinističku školu u Zilahu (danas Zulau, Rumunija). Bio je mađarski pesnik, pravnik, pokrajinski novinar i pripovedač.
Najznačajnija je i najliberalnija ličnost modernog mađarskog pesništva. Mnogi ga smatraju najvećim mađarskim pesnikom svoje generacije i 20. veka, kao i jednim od najvećih mađarskih lirskih genija. Svoje prve pesničke radove Endre Adi objavio je 1896. godine u zilahskim novinama Silađi.
Upisao je pravo na Debrecenskom univerzitetu, no ubrzo napušta studije da bi se bavio novinarstvom. Svoje prve pesme objavljuje u zbirci Pesme 1899. godine. Nedugo potom, seli se u Nađvarad (današnju Oradeu, ili Veliki Varadin, Rumunija), grad sa bogatim kulturnim životom. U člancima napisanim 1902. godine za lokalne novine Nađvardski, Adi posvećuje veliku pažnju društvenim prilikama svog vremena.
Godine 1904. preselio se u Budimpeštu i započeo rad u Budimpeštanskom žurnalu, gde je objavio više od 500 članaka i mnogobrojne pesme. Ubrzo postaje i član radikalne političke grupe Dvadeseti vek. Buntovnički temperament ga goni iz malograđanske jednoličnosti, te iste godine odlazi u Pariz gde ga draži tog novog života oblikuju i preobražavaju izgrađujući njegov pesnički dar. Tu nalazi nove mogućnosti pesničkog izražaja.
Objavljuje zbirku Nove pesme (Uj Versek), 1905. godine koja izaziva, u mađarskoj javnosti veliku pažnju, svojim revolucionarnim duhom i radikalnim političkim shvatanjem velike borbe koja predstavlja rađanje moderne mađarske poezije i kamen temeljac moderne mađarske književnosti. Njegova četvrta zbirka, Krv i zlato, donela mu je pravi uspeh i pohvale kritičara.
Stalni motivi njegove lirike, čežnja, patnja i misao o smrti, refren su svog njegova pesništva. Oni ga dovode i pred Boga, s kojim razgovara glasom starozavetnih psalama.
Bio je urednik i vodeća ličnost Zapada, važnog mađarskog književnog časopisa. Takođe je pisao političke članke za druge časopise, kritikujući ondašnje političke prilike. Jedan je od osnivača književne grupe Sutra (A Holnap).
Stalni motivi njegove lirike, čežnja, patnja i misao o smrti, refren su svog njegova pesništva. Oni ga dovode i pred Boga, s kojim razgovara glasom starozavetnih psalama.
U posljednjoj knjizi Na čelu povorke mrtvih (A halottak élén), 1918. godine otkriva divlje dubine i govori u dubokoj rezignaciji o mrtvačkom pokrovu i seni rata, koja pada na njegov narod. Njegov uticaj na javnost bio je silan, a njegovi su stihovi postali jednom od osnova novoga mađarskoga shvatanja života.
Iako je od 1909. godine bio narušenog zdravlja (prvenstveno zbog sifilisa), u narednoj deceniji objavio je dvanaest književnih dela. Smrtno bolestan napisao je svoju poslednju pesmu Pozdrav pobedniku.
Izabran je za predsednika Akademije Verešmarti, ali zbog lošeg zdravstvenog stanja nije mogao da održi počasni govor.
Endre Adi je umro 27. januara 1919. u Budimpešti.
